Energiehubs zijn in opkomst. Vooral op bedrijventerreinen, waar de ‘netcongestie’ hoog is en nieuwe aansluitingen op het elektriciteitsnet voorlopig niet of nauwelijks te krijgen zijn. Hier ontstaan steeds vaker initiatieven waarin bedrijven willen samenwerken om onderling energie te delen. Maar waar zijn zulke hubs het meest kansrijk?
Pilot voor alle Brabantse bedrijventerreinen
Met die vraag gingen de provincie Noord-Brabant en Enexis in april 2024 aan de slag. Het resultaat: een digitale kansenkaart, waarmee inmiddels een pilot van enkele maanden is gedraaid. “Voor alle 600 bedrijventerreinen in de provincie kun je daarin zien hoe kansrijk een energiehub op een bepaalde locatie is”, licht Jacco ter Horst toe.
Jacco ter Horst - Beleidsmedewerker Energyhubs (Provincie Noord-Brabant)
De beleidsmedewerker Energiehubs van de provincie Noord-Brabant geeft aan dat in deze proefperiode belangrijke stappen zijn gezet. Zo kon waardevolle data van netbeheerder Enexis inzichtelijk worden gemaakt. De kansenkaart laat op bedrijventerrein-niveau de veelbelovende locaties zien voor energiehubs, zonder individuele aansluitingen prijs te geven.
“De manier waarop bedrijven op een bedrijventerrein kunnen samenwerken als het gaat om energie delen, speelt een grote rol”, aldus Ter Horst. “Wat dit betreft heeft Enexis een soort collectief verbruiksprofiel per bedrijventerrein gemaakt. Dat geeft een indicatie hoe complementair bedrijven aan elkaar zijn. Hoe hoger ze scoren, hoe efficiënter de samenwerking op het bedrijventerrein kan zijn en dus ook hoe succesvoller een energiehub is.”
Een bepaalde organisatiegraad verhoogt volgens Ter Horst eveneens de kansen op succes: “Als een bedrijventerrein bijvoorbeeld al parkbeheer heeft, een ondernemersvereniging of Bedrijven Investerings Zone. Het is goed om elkaar al te vinden voordat je zo'n samenwerking op het gebied van energie aangaat.”
Praktisch instrument voor gemeenten
Voor verschillende partijen is de kansenkaart heel nuttig. Deze geeft partijen bijvoorbeeld inzicht in de ‘net-topologie’: welke bedrijven worden door hetzelfde transportverdeelstation gevoed?
Ter Horst gebruikt de kansenkaart nu zelf voor het ondersteunen van Brabantse gemeenten en ondernemers bij de ontwikkeling van een energiehub. Naast het overzicht dat het hem geeft, kan Ter Horst er ook op zien of er duurzame opwek in de buurt van een beoogde locatie is, bijvoorbeeld een windmolen- of zonnepark.
“En voor de gemeenteambtenaar is het een handige tool in de verkenningsfase van een energiehub. Als een ondernemersvereniging vraagt of een energiehub iets is voor haar leden, kan die ambtenaar met één blik op de energiekansenkaart daar gericht iets over zeggen. Of uit zichzelf aan de slag gaan met een bedrijventerrein dat een hoge potentie heeft.”
Landelijke opschaling in voorbereiding
Door het succes in Brabant wordt de kansenkaart nu landelijk opgeschaald. Enexis blijft eigenaar van het product en gaat dat ook introduceren in de andere provincies waarin zij actief is. Ook zorgt de netbeheerder regelmatig voor updates, zodat de informatie actueel blijft. Wie de landelijke uitrol gaat coördineren, is nog onderwerp van gesprek.
In mei is op het Kempisch Bedrijventerrein in Hapert een grote energiehub definitief gestart: deze begint met vijf bedrijven en de komende maanden worden er nog eens 13 ondernemingen aan gekoppeld.
Meer dan alleen elektriciteit
Hoewel energiehubs zich nu vooral richten op elektriciteit, ziet de provincie ook potentie in integratie van andere energiedragers, zoals warmte en waterstof. Ter Horst: “Een bedrijventerrein zou restwarmte via een warmtenet kunnen delen met een naastgelegen woonwijk of kantorenpark.” De wens is dat de kansenkaart dit soort verbindingen in de toekomst ook kan ondersteunen.
Lokaal opgewekte duurzame energie lokaal gebruiken; dat blijft volgens de beleidsmedewerker dé essentie van een ‘decentraal energiesysteem’ als een energiehub. “De hub is daarin een onmisbaar puzzelstukje, omdat die de behoefte aan energietransport minimaliseert. Of dat nu met een hoogspanningskabel is, een waterstofleiding of een warmtenet.”
Oosterhout onderzoekt energiehubs
In de gemeente Oosterhout wordt inmiddels op een aantal bedrijventerreinen actief onderzocht of er een energiehub ontwikkeld kan worden. Piet Ackermans, vanuit de gemeente projectleider verduurzaming bedrijventerreinen, begeleidt deze trajecten.
“Het is gestart met bedrijventerrein Vijf Eiken, waar we binnen het provinciale verduurzamingsproject Grote Oogst met acht bedrijven de energieprofielen en toekomstige energievraag hebben geanalyseerd. Op basis daarvan bekijken we of het rendabel is om energie lokaal te delen, met eventueel extra assets zoals zonnepanelen, een accu of aggregaat.”
Piet Ackermans - projectleider verduurzaming bedrijventerreinen (Gemeente Oosterhout)
‘Belangrijk dat bedrijven elkaar kennen’
Naast Vijf Eiken wordt op bedrijventerrein Weststad gewerkt aan uitwisseling op kleine schaal. “Twee buurbedrijven – de een met plannen voor zonnepanelen op zijn dak, de ander met een hoge energievraag – proberen energie direct uit te wisselen”, vertelt Ackermans. “Dan blijkt hoe belangrijk het is dat bedrijven elkaar kennen én dat er iemand is die het proces aanjaagt. Als gemeente kunnen wij dat coördineren en adviesbureaus aansturen voor berekeningen en businesscases.”
Een derde verkenning loopt op Everdenberg Oost, waar een energiehub met een aggregaat, accu en warmte-krachtkoppeling wordt overwogen. Enexis levert hierbij op de achtergrond essentiële technische data, bijvoorbeeld over kabelbelasting. De gemeente benadert aan de hand van de kansenkaart en de net-topologie bedrijven die ‘energieburen’ zijn, een belangrijke randvoorwaarde.
Informatie kansenkaart goud waard
“De kansenkaart laat niet alleen zien of een locatie veelbelovend is, maar geeft ook een indicatie van de potentie van samenwerking. Ook maakt-ie duidelijk dat buren in de straat niet altijd energieburen zijn.” Die informatie is in de ogen van Ackermans goud waard in de verkenningsfase.
Tot slot benadrukt hij het belang van betrokken ondernemers en een stabiele organisatievorm. Ackermans: “Op Vijf Eiken dragen ondernemers een derde van de kosten van het vooronderzoek. Alleen wie meedoet en betaalt, profiteert. Dat zorgt voor betrokkenheid.”
Bedrijventerreinen of gemeenten die – al dan niet met een ingehuurde ‘hub-regisseur’ – daadwerkelijk aan de slag willen met een energiehub, moeten een Stappenplan voor Energiehubs doorlopen. Dit is ontwikkeld door regionale netbeheerders, waaronder Enexis.
Neem voor meer informatie over energiehubs en/of de kansenkaart contact op met Enexis via: communicatie@enexis.nl o.v.v. Kansenkaart.